Công dụng thần kì của cây đinh lăng – nhân sâm của người nghèo mà có thể bạn chưa biết

Từ xa xưa, ông cha ta đã để lại rất nhiều bài thuốc dân gian chữa được rất nhiều loại bệnh từ nguyên liệu bằng chính những thảo dược thiên nhiên dễ tìm nhưng lại cực kì hiệu quả. Từ lá trầu, lá mơ cho đến lá tía tô, lá ổi non hay các loại thảo dược cung đình như la hán quả, cúc hoa,… tất cả đều được nhân dân áp dụng để chữa bệnh rất tốt. Nhưng một trong số đó phải kể đến cây đinh lăng – một loại cây không còn gì xa lạ với người dân Việt Nam. Đặc biệt là cây đinh lăng lá nhỏ. Dù giống như cái tên của nó, lá nó nhỏ nhưng công dụng lại không hề nhỏ chút nào. Đinh lăng được ví như loại thần dược đối với người dân Việt Nam. Bài viết sau đây mình sẽ chia sẻ cho các bạn về loại cây đinh lăng lá nhỏ.

cây đinh lăng lá nhỏ
cây đinh lăng lá nhỏ

Giới thiệu chung về cây đinh lăng lá nhỏ

Đinh lăng hay cây gỏi cá, nam dương sâm (danh pháp hai phần: Polyscias fruticosa, đồng nghĩa: Panax fruticosum, Panax fruticosus) là một loài cây nhỏ thuộc chi Đinh lăng (Polyscias) của Họ Cuồng cuồng (Araliaceae). Cây được trồng làm cảnh hay làm thuốc trong y học cổ truyền.

Cây đinh lăng là loại cây cảnh khá quen thuộc với nhiều gia đình. Cây đinh lăng không chỉ sử dụng làm rau sống mà còn là một vị thuốc có tác dụng bồi bổ sức khỏe, chữa được nhiều chứng bệnh mà bạn không thể ngờ tới.

Đinh lăng còn gọi là cây gỏi cá (vì nhân dân thường lấy lá để ăn gỏi cá, nhưng tên đinh lăng được dùng phổ biến hơn) là một loại cây nhỏ, thân nhẵn, không có gai, thường cao 0,8 đến 1,5 m có những nơi đất tốt cây cao 1,8 – 2 m. Lá kép 3 lần xẻ lông chim dài 20-40 cm, không có lá kèm rõ. Lá chét có cuống gầy dài phiến lá chét có răng cưa không đều, lá có mùi thơm đặc trưng. Cụm hoa hình chùy ngắn 7-18 mm gồm nhiều tán, mang nhiều hoa nhỏ. Tràng 5, nhị 5 với chỉ nhị gầy, bầu hạ 2 ngăn có dìa trắng nhạt. Quả dẹt dài 3-4 mm, dày 1 mm có vòi tồn tại.

Đinh lăng có hai loại một loại lá to, một loại lá nhỏ. Ở đây mình sẽ giới thiệu về cây đinh lăng lá nhỏ. Đinh lăng lá nhỏ xuất hiện khắp nơi trên mảnh đất Việt Nam đặc biệt xuất hiện nhiều hơn ở các tỉnh có xuất xứ món gỏi cá như gỏi cá nhệch đặc sản. Trước đây, người dân thường dùng nó để làm hàng rào. Có cây thâm niên tới cả 60-70 năm.

Cách trồng cây đinh lăng lá nhỏ

  • Điều kiện thích hợp trồng cây đinh lăng lá nhỏ
    Cây đinh lăng lá nhỏ là cây ưa ẩm, hơi chịu bóng, có thể trồng quanh năm nhưng tốt nhất là trồng vào tháng 2 hoặc tháng 8.
  • Đất trồng cây đinh lăng lá nhỏ
    Cây trồng được trên nhiều loại đất (kể cả với vùng đất nhiễm mặn), trồng trong chậu, cây vẫn mọc tốt. Dùng 3 – 5 kg phân chuồng hoai mục bón lót dưới đáy chậu, trên đổ tro trấu, xơ dừa, đất thịt.
  • Kỹ thuật trồng cây đinh lăng lá nhỏ

    Trồng cây đinh lăng có thể trồng bằng cách giâm cành. Để việc trồng cây đinh lăng lá nhỏ thành công thì bước đầu tiên cần phải chọn thân nhánh có kích thước khoảng 1,5 – 2cm. Sau đó cắt nhánh thân thành từng đoạn ngắn khoảng 18-20 cm bằng dao bén, tỉa bớt lá để hạn chế thoát nước.

    Nếu muốn rễ ra nhanh có thể chấm gốc hom giống vào thuốc kích thích như Atonik, NAA, N3M, Root,… Sau đó ghim hom giống sâu 5 – 7 cm nghiêng góc 30 độ vào khay hay chậu có lớp đất hay giá thể tơi xốp dầy khoảng 15 -18 cm, dùng ngón tay ấn xung quanh gốc ghim giúp cố định.

Cách chăm sóc cây đinh lăng lá nhỏ

Sau khi trồng cây đinh lăng lá nhỏ xong cần tưới nước bằng vòi nước nhẹ. Sau thời gian từ 25 – 30 ngày thì lá non bắt đầu ra và bắt đầu ra rễ. Khi thấy cây sinh trưởng tốt ra nhiều lá mới dài được 10 cm thì có thể thay chậu, thời gian ước tính là từ 50 – 60 ngày sau khi giâm cành.

Cắm một đoạn thân hoặc cành vô chậu đất, tưới nước, một thời gian sau cây đâm rễ. Định kỳ bón phân NPK hay phân vi sinh. Đinh lăng không có sâu bệnh gì nghiêm trọng. Cây trồng 5 năm có thể thu hoạch rễ, nếu để lâu hơn, năng suất và chất lượng rễ càng cao. Đinh lăng là cây phát triển quanh năm, chịu hạn, ít sâu bệnh, hầu như không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Không nên tưới cây liên tục, nếu thấy nước đọng phải thoát nước ngay cho cây.Từ năm thứ 2 trở đi cần tỉa bớt lá và cành, mỗi năm 2 đợt vào tháng 4 và tháng 9, mỗi gốc chỉ để 1-2 cành to là được.

Cây ưa sáng một phần bởi thế không nên trồng cây hoàn toàn trong bóng râm hay ngoài nắng quá gắt cây sẽ không phát triển được. Vậy nên cần chăm sóc cây cẩn thận tránh tình trạng sâu bệnh, héo úa.
Khi cây xuất hiện các lá vàng, lá úa, lá héo thì phải cắt bỏ đi ngay.
Cây bị rụng lá hoặc các nhánh cây có hiện tượng mềm, rục là lúc bạn cần chăm sóc đặc biệt.

Tác dụng của cây đinh lăng lá nhỏ

  1. Cây gia vị trong ẩm thực
    gỏi cá đinh lăng
    gỏi cá đinh lăng

    Nhắc tới cây đinh lăng, có lẽ người ta nghĩ ngay đến một loại rau gia vị quen thuộc trong mỗi bữa ăn của người Việt. Người ta thường chọn loại lá đinh lăng nhỏ có nhiều răng cưa để làm rau ăn kèm với món gỏi cá hoặc cho thêm vài cọng lá đinh lăng khi gói nem. Không chỉ giúp cho món ăn thêm đẹp mà mùi vị của các món gỏi hay nem khi ăn kèm đinh lăng đều trở nên hấp dẫn hơn hẳn.

  2. Ý nghĩa phong thủy
    Không phải tự nhiên mà cây đinh lăng mini bon sai lại được nhiều người lựa chọn để trồng làm cảnh trước cửa nhà, hoặc trang trí phòng khách xanh mát nhiều đến thế. Nguồn năng lượng xanh từ cây đinh lăng rất dồi dào, mang lại một không khí trong lành, dịu mát cho mọi người.

    Không chỉ vậy, loại cây này còn mang ý nghĩa phong thủy đặc biệt, giúp chặn khí xấu và giữ tài lộc cho gia chủ.

  3. Tác dụng chữa bệnh rất lớn
    Từ kinh nghiệm sử dụng trong dân gian, cây đinh lăng đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu bài bản về tính ưu việt để chữa các bệnh khác nhau, và được coi là “nhân sâm của người nghèo”, có thể chữa và phục hồi nhiều bệnh lâu năm.

    Nước lá đinh lăng tươi vừa dễ uống, đảm bảo giữ nguyên được lượng chất cần thiết, vừa giúp bồi bổ cơ thể không chỉ người bệnh mà cả với người không có bệnh. Dùng đinh lăng phòng và điều trị các bệnh suy giảm trí nhớ, căng thẳng suy nhược thần kinh hay những người thiểu năng tuần hoàn não, tiền đình với các chứng hoa mắt, chóng mặt, mất ngủ có tác dụng rất tốt.

    Cây đinh lăng được dùng chủ yếu ở lá và rễ cây. Rễ cây đinh lăng thường được thu hái vào mùa đông, khi cây được khoảng 4 tuổi trở lên, vì khi ở tuổi này rễ cây mới có nhiều hoạt chất. Khi lấy rễ, phải đào lên và rửa thật sạch rồi cắt bỏ phần rễ sát với góc thân. Nếu rễ to thì chỉ cắt dùng phần vỏ rễ, rễ nhỏ thì mình dùng cả rễ.

    rễ cây đinh lăng
    rễ cây đinh lăng

    Theo nghiên cứu của Y học cổ truyền, vì cây đinh lăng thuộc họ với nhân sâm nên nó có những tính chất của nhân sâm. Rễ cây đinh lăng có tính mát, vị ngọt, hơi đắng: có tác dụng tăng cường sức dẻo dai, nâng cao sức đề kháng của cơ thể, bồi bổ khí huyết, thông huyết mạch, giảm mệt mỏi, tăng khả năng lao động và làm việc, giúp cơ thể ăn ngon, ngủ yên và lên cân. Lá cây đinh lăng cũng có tính mát, ngược lại vị thì đắng: có tác dụng giải độc khi bị ngộ độc thức ăn, giảm dị ứng, ngoài ra còn chữa ho ra máu, kiết lị… Vì đặc tính của cây đinh lăng lá nhỏ mới thực sự là cây đinh lăng được ca tụng là nhân sâm của người nghèo.

Bài thuốc trị một số bệnh với cây đinh lăng lá nhỏ

  1. Cây đinh lăng giúp bồi bổ cơ thể, ngăn ngừa bị dị ứng: Chuẩn bị khoảng 150 – 200g lá đinh lăng tươi, 200ml nước. Nấu sôi nước rồi cho lá đinh lăng vào, đợi sôi lại rồi mở nắp, đảo đều lá đinh lăng. Đợi sôi được 5 – 7 phút thì chắt lấy nước uống. Sau đó đổ tiếp thêm 200ml nước vào phần lá đinh lăng lúc nãy, nấu sôi lại nước thứ hai. Làm tương tự như lần thứ nhất.
  2. Cây đinh lăng chữa mệt mỏi, suy nhược cơ thể: Lấy rễ cây đinh lăng đem sắc uống có tác dụng làm tăng sức dẻo dai của cơ thể. Rễ cây đinh lăng đem thái nhỏ, phơi ở chỗ râm mát, thoáng gió để đảm bảo mùi thơm của dược liệu và bảo đảm hoạt chất của rễ.
  3. Cây đinh lăng giúp bồi bổ cho sản phụ: Phụ nữ sau khi sinh cơ thể còn yếu nên dùng lá đinh lăng nấu canh với thịt hoặc cá để bồi bổ có tác dụng gần giống như nhân sâm. Cần chuẩn bị lá đinh lăng tươi 200g, đem rửa sạch để ráo. Khi nấu canh thịt, bỏ lá đinh lăng vào cuối cùng nấu sôi cho đinh lăng vừa chín tới, rồi ăn nóng, không nên để sôi lâu sẽ bị mất chất.
  4. Cây đinh lăng còn giúp thông tia sữa, căng vú: Khi phụ nữ mới sinh con xong mà bị mất sữa có thể dùng bài thuốc sau: Chuẩn bị 40g rễ đinh lăng, 3 lát gừng tươi, 500ml nước. Đem đun sôi hỗn hợp rồi sắc còn 250ml nước. Chia làm 2 lần uống trong 1 ngày, uống khi nước còn nóng.
  5. Cây đinh lăng phòng bệnh co giật ở trẻ em: Đem phơi khô lá non và lá già của cây đinh lăng rồi lót vào gối, hoặc trải lên giường để trẻ nằm lên. Gối đinh lăng có tác dụng giúp cho bé ngủ không bị giật mình, làm giấc ngủ ngon hơn, sâu hơn, không toát mồ hôi đầu.
  6. Cây đinh lăng cũng là vị thuốc chữa bệnh ho lâu ngày: Chuẩn bị rễ cây đinh lăng, rễ cây dâu, nghệ vàng, bách bộ, đậu săn, rau tần dày lá mỗi món 8g, gừng khô 4g, củ xương bồ 6g và 600ml nước. Sắc hỗn hợp trên sao cho còn 250ml. Chia làm 2 lần uống hết trong 1 ngày và cũng uống lúc nước còn nóng.
  7. Cây đinh lăng chữa bệnh thiếu máu: Chuẩn bị mỗi vị sau 100g rễ đinh lăng, hoàng tinh, hà thủ ô, thục địa và 20g tam thất. Đem hỗn hợp trên tán bột. Mỗi ngày sắc uống 100g bột hỗn hợp trên.
  8. Cây đinh lăng giúp làm lành vết thương, chữa sưng đau cơ khớp: Lấy lá đinh lăng giã nhuyễn rồi đắp lên chỗ sưng đau, vết thương. Hoặc có thể nhai lá đinh lăng rồi đắp vào vết thương hở bị chảy máu (tay hoặc chân) rồi lấy mảnh vải buộc lại có tác dụng cầm máu.
  9. Cây đinh lăng chữa bệnh gout (gút), tê khớp, đau lưng mỏi gối: Chuẩn bị 20 -30g thân cành cây đinh lăng, có thể kèm theo các vị như rễ cây xấu hổ, cam thảo dây, cúc tần. Đem sắc lấy nước uống, chia uống nhiều lần trong ngày.
  10. Cây đinh lăng chữa phong thấp, tê nhức tay chân: Chuẩn bị như trên và 600ml nước, sắc lại còn 300ml, chia làm 3 lần uống mỗi ngày.
  11. Cây đinh lăng chữa nhức đầu, đau tức ngực, sốt lâu ngày: Lấy 30g rễ, cành tươi cây đinh lăng, 10g lá hoặc vỏ chanh, 10g vỏ quýt, 20g sài hồ (rễ, lá, cành), 20g lá tre tươi, 30g cam thảo đất hoặc cam thảo dây, 30g rau má tươi, 20g chua me đất. Đem cắt nhỏ mỗi vị, đổ nước ngập, ấn chặt, sắc đặc lấy 250ml nước, mỗi ngày chia làm 3 lần uống.
  12. Cây đinh lăng chữa liệt dương: Chuẩn bị rễ đinh lăng, cám nếp, hoàng tinh, hoài sơn, kỷ tử, ý dĩ, hà thủ ô, long nhãn, mỗi vị 12g; cao ban long, trâu cổ mỗi vị 8g; sa nhân 6g. Đem hỗn hợp trên sắc nước uống mỗi ngày 1 thang.

Lưu ý khi sử dụng cây đinh lăng lá nhỏ

Do thành phần Saponin có nhiều trong rễ Đinh lăng, chất này có tính phá huyết sẽ làm vỡ hồng cầu vì vậy chỉ dùng khi cần thiết và phải dùng đúng liều đúng cách. Càng không được dùng rễ Đinh lăng với liều cao, sẽ bị say thuốc và xuất hiện cảm giác mệt mỏi, nôn mửa, tiêu chảy. Đặc biệt, khi sử dụng rễ đinh lăng phải dùng những cây đã có từ 3 – 5 tuổi trở lên.

Có nhiều loại cây đinh lăng phổ biến như đinh lăng lá kim, hay đinh lăng lá tròn, đinh lăng rang,…, lá có răng cưa không đều, có mùi thơm, trong đó đinh lăng lá nhỏ được trồng và sử dụng nhiều hơn cả bởi theo kinh nghiệm dân gian: Khả năng điều trị bệnh của cây đinh lăng lá nhỏ vượt trội hơn đinh lăng lá lớn. Kinh nghiệm này là có căn cứ bởi theo các nghiên cứu gần đây: các dược chất trong đinh lăng lá nhỏ cao vượt trội so với đinh lăng là lớn (Đặc biệt là lượng dược chất Saponin).

Thật đặc biệt vì ngoài việc được các gia đình lựa chọn trồng để làm cảnh, mang lại không gian xanh mát cho ngôi nhà thân yêu, đinh lăng còn được biết đến như một loại cây “đa năng” và “thần kỳ” nhất bởi các bộ phận của cây đều có thể sử dụng trong cuộc sống hàng ngày, từ lá cây, thân, cho đến rễ và vỏ cây. Mong rằng những thông tin trên sẽ là kinh nghiệm hữu ích đối với các bạn độc giả, những người đang muốn tìm hiểu về loài cây “thần dược” này. Đinh lăng như một người bạn quen thuộc với mọi gia đình nên nếu bạn còn chưa sở hữu nguyên liệu thần kỳ này, hãy trồng một cây đinh lăng và tận dụng hết công dụng tuyệt vời của nó. Hẹn gặp lại các bạn ở bài tiếp theo.

228 views