Facebook cho ta biết gì về bản tính con người (chương 1)

Suy cho cùng, ta nghĩ Facebook mang lại cho ta những gì?

Có những người cho là Facebook là thứ hay ho nhất kể từ thuở khai thiên lập địa. “Tuyệt cú mèo. Nó kết nối ta với các bạn bè cũ và giúp ta kết thêm bạn mới” Người khác lại kết tội Facebook chẳng khác nào 1 thứ dục vọng. “Facebook là đồ xấu xa. Nó làm lãng phí thời gian kinh khủng.” Facebook dạy ta những gì về bản tính con người? Thực ra có rất nhiều điều ta có thể hiểu về bản thân mình nhờ quan sát động lực chơi mạng xã hội này.

Chúng ta đều phòng thủ, lười biếng và sợ gắn bó

chúng ta phòng thủ lười biếng và sợ gắn bó
chúng ta phòng thủ lười biếng và sợ gắn bó

Chúng ta đều khao khát có được những mối quan hệ, nhưng 1 mối quan hệ thực sự đòi hỏi nỗ lực. Yêu thương đích thực lấy mất của ta thứ gì đó. Quen biết người khác luôn kèm theo ít nhiều rủi ro. Ta có thể vướng vào cãi vã xung đột. Họ có thể sẽ chối bỏ ta. Họ có thể phản bội hay làm ta tổn thương. Facebook dường như mang lại 1 phương án thay thế cho chặng đường gian nan để có được 1 tình bạn chân thành. Nó hứa hẹn những mối quan hệ không gắn bó ràng buộc, không rủi ro mạo hiểm.

Bạn đăng nhập vào Facebook bất cứ lúc nào thuận tiện. Bạn chọn người để gửi đề nghị kết bạn. Bạn chỉ nói chuyện với những ai bạn thích trò chuyện. Nếu ai đó ngó lơ bài đăng trên tường nhà bạn, có thể họ còn đang bận với việc gì đó khác. Nếu ai đó đang giận dữ, à thì, bạn đâu thể nào nghe thấy anh ta/cô ta qua những dòng chữ trong ô tán chuyện (chat box). Tất cả những điều này khiến ta thật dễ dàng tương tác với người khác mà không phải để ý đến khía cạnh “coi mình là nhất” ở chúng ta.

Chắc chắn là ta muốn làm quen với người khác. Thậm chí ta còn muốn họ biết rằng ta cực kỳ quan tâm đến họ. Thói ích kỷ ngăn ta giãi bày tâm can với ai đó 1 cách trực tiếp, nhưng trên Facebook thì làm vậy lại bớt phần ngần ngại. Ta khao khát những mối quan hệ vượt ra khỏi bề mặt nông cạn, nhưng ta cũng muốn có không gian riêng tư.

Facebook cho phép cách liên hệ kiểu nghịch lý như vậy. Ta có thể kiểm soát khoảng cách giữa người khác với bản thân ta. Tất cả có vẻ ít đau khổ và quá sức dễ dàng. Bạn không cần phải đi đâu cả. Bạn thậm chí khỏi cần phải ăn vận chỉnh tề hay chải đầu vuốt tóc. Không cần phải cam kết xuất hiện ở chỗ nào đó vào giờ nào đó. Bạn muốn đi là đi. Liệu ta có thực sự có được tình bạn chân thành chỉ với chút ít nỗ lực như vậy không?

Ta sợ hãi, nhưng ta muốn mình được người khác biết đến

Ta sợ hãi nhưng muốn được người khác biết đến
Ta sợ hãi nhưng muốn được người khác biết đến

Bất chấp tầng tầng lớp lớp những biếng nhác và tự phòng thủ, ta không thể chối bỏ khao khát thẳm sâu là cần được người khác biết đến mình. Ta sợ hãi, nhưng ta thực lòng muốn đón nhận người khác. Với những quảng cáo cường điệu về cài đặt riêng tư, Facebook dường như là chốn an toàn số 1. Có người bảo Facebook cho phép bạn biến bản thân thành bất cứ ai bạn muốn; rằng nó giúp bạn đánh bóng hình ảnh bản thân trước thế giới. Có ít nhất 2 lý do chủ yếu khiến mọi người cam tâm tình nguyện tự thể hiện bản thân trên Facebook.

Trước hết, Facebook chắc chắn dồn bạn vào thế bí. 

Nếu bạn đang duy trì những hình ảnh khác nhau với những nhóm bạn bè và các mối giao thiệp khác nhau, Facebook ép buộc bạn phải ngừng ngay. Tất cả mọi người đều ở đó. Tất cả bọn họ đều đọc trang của bạn. gia đình bạn, trường lớp của bạn, và công sở của bạn giờ đây là 1 đám tạp nham hỗn độn to đùng trên Facebook. Bạn không thể duy trì 1 lúc nhiều hình ảnh được nữa. giờ đây, con người hợp lý duy nhất để trưng ra chính là bản thân bạn. Thêm vào đó, rủi ro cũng thấp hơn và nếu ta thành thực, ta sẽ thừa nhận rằng ta quá ngán hết thảy mặt nạ rồi. Có thể Facebook sẽ cho ta thấy ai thực sự yêu quý ta, và những ai chỉ yêu thứ mặt nạ ta đeo lên. Ta hy vọng rằng có thể ai đó sẽ hiểu ta hơn và vẫn cứ yêu ta.

Thứ hai, thời gian phản ứng được trì hoãn

Thật dễ dàng để bộc lộ bản thân ta khi không ai có thể nhảy xổ vào ta ngay lập tức. Nếu họ làm vậy, ta thậm chí chẳng cần phản hồi. Ta có thể cởi mở trên Facebook vì ta không phải đối mặt với người ta đang trò chuyện. Ta có 1 chỗ xả cảm xúc nhưng lại không phải nhìn thấy phản ứng. Ta không thể nghe thấy giọng nói của người khác hay nhìn thấy vẻ mặt, thái độ của họ. Ta không phải lo lắng về những lời lẽ hỗn độn trong cơn nóng giận mất khôn, vì chúng ta được gõ ra và ta có thể xóa ngay bất cứ thứ gì ta không thích. Ta có cảm giác mình toàn quyền kiểm soát.

Ta muốn biết rằng ta không đơn độc

Ta muốn biết rằng ta không đơn độc
Ta muốn biết rằng ta không đơn độc

Tất cả chúng ta đều thích đọc các bài đăng trên dòng thời gian (timeline) để biết thêm về đời sống của người khác. Ai có thể cưỡng lại nỗi thôi thúc xem ảnh và đọc tất cả bình luận chứ? Tọc mạch vốn được chấp nhận trong cộng đồng Facebook. Ta có thể tìm hiểu về mọi người mà họ thậm chí chẳng hề hay biết. Facebook chỉ khuếch đại khuynh hướng dò xét mà nhà soạn nhạc người Anh Ed Welch đã nói tới:

“Dò xét có thể hé lộ sự mong manh bất toàn ở người khác để ta có thể tin rằng họ không khác gì so với ta (hay thậm chí còn chẳng được bằng ta). Nỗi hổ thẹn cần bạn đồng hành. Ngược lại, nó có thể cho thấy ai đó mạnh mẽ và trở thành người hùng của ta. Với 1 người hùng, ta có thể cảm thấy bớt trơ trọi cô lập, vì ta có thể bước vào 1 mối quan hệ huyễn tưởng an toàn” – ED WELCH

Facebook khiến những mối quan hệ huyễn tưởng trở nên tuyệt hơn. Ta có thể sử dụng các thông tin thực tế. Ta có thể tìm hiểu xem ai đó đang như thế nào mà không phải hỏi 1 câu. Ta có thể biết được loại nhạc hợp khẩu vị và những sở thích của các “bạn bè” mà không cần phải nói chuyện với họ. Ta thậm chí còn được cho phép đọc các chuyện trò trao đổi của người khác. Có thể 1 bình luận xuẩn ngốc sẽ chứng tỏ rằng họ chẳng có gì hơn ta. Hay có thể số lượng người hâm mộ cực lớn của họ sẽ biểu lộ rằng họ là ai đó ta nên ngưỡng mộ.

Xem tiếp chương 2 ở đây:

Facebook cho ta biết gì về bản tính con người (chương 2)

233 views