Lợi ích của hột lanh – dược liệu quý cho sức khỏe

Hột Lanh (Flaxseed, Linseed, Graine de Lin) là hột của cây Lanh, tên khoa học Linum usitatissimum. Trước đây cây này được di thực trồng ở Sapa (Lào Cai) để làm sợi, nay cũng còn trồng ở vài nơi, nhất là ở xã Lùng Tám, huyện Quỳnh Ba, tỉnh Hà Giang nhưng chỉ để lấy sợi dệt thổ cẩm chứ không biết dùng hột.

Lợi ích của hột lanh - dược liệu quý cho sức khỏe

Lợi ích của hột lanh – dược liệu quý cho sức khỏe

Thế nhưng do trào lưu dùng acid béo omega-3 trên thế giói, hột Lanh – siêu thực phẩm và dược liệu quý cho sức khỏe là nguồn cung cấp omega-3, omega-6, omega-9 thực vật. Hột Lanh lớn gấp 4 hột Me và có vỏ cứng tròn và sáng, màu sắc từ vàng sẫm đến nâu đỏ tùy thuộc cây Lanh đó giống vàng hay nâu. Vị hột Lanh ấm,. Người ta thường ăn hột đã rang chín, xay để tăng cường hấp thu chất dinh dưỡng.

Nguồn gốc của hạt Lanh

Cây Lanh có vị trí lịch sử lâu đời ở châu Âu, vì vua Charlemagne nước Pháp khi thấy cây này có giá trị trong việc nấu nướng, y học và sợi để dệt vải, liền ra đạo luật cho trồng và ăn hột nay. Sau Charlemagne, hột Lanh được tán thưởng khắp cả châu Âu. Đến thế kỷ 17, những người di dân mang hột Lanh qua trồng tại Canada, là nước hiện nay sản xuất Lanh nhiều nhất tại châu Mỹ. Ngày nay các bác sĩ ở Montreal, Canada có thể cho toa “Graines de Lin” (hột Lanh) cho bệnh nhân cao tuổi, để chữa bệnh táo bón vì làm tăng thể tích của khối phân và tốt cho tim mạch vì nó cung cấp các acid béo omega-3…

Mua hột chua xay thì giữ lâu hơn, nhưng về phải xay lấy. Còn mua hột đã xay thành bột, thì phải đóng gói trong bao chân không, hàn lún, vì để lâu dầu sẽ bị ôi (oxid hóa) và không con giá trị dinh dưỡng nữa. Hột xay nên để trong tủ lạnh hay trong ngăn đá để khỏi bị hỏng. Dầu Lanh phải để trong chai mờ đục và giữ trong tủ lạnh. Dầu Lanh có vị ngọt của hột. Không được dùng dầu Lanh để nấu ăn, mà chỉ thêm vào thức ăn sau khi đã nấu chín, để khỏi làm hư các acid béo thiết yếu quý giá.

Dầu Lanh phải để trong chai mờ đục và giữ trong tủ lạnh

Dầu Lanh phải để trong chai mờ đục và giữ trong tủ lạnh

Giá trị dinh dưỡng của hột Lanh:  100 g hột Lanh cung cấp 18,29 g protein, 29 g bột đường, 42 g chất béo trong đó 3,66 g acid béo no, 7,27 g acid béo 1 nối đôi (omega-9) và 28,73 g acid béo nhiều nối đôi (22 g acid béo omega-3 nhưng chỉ có 0,007 g acid béo omega-6), 27 g chất xơ, 3,72 g khoáng chất trong đó 642 mg phosphor, 255 mg calci, 813 mg kali, 392 mg magne-sium, 5,73 mg sắt, 4,31 mg kẽm, 1,22 mg đồng và 1,644 mg sinh tố B1, 0,16 mg B2, 3,08 mg PP và 0,6 mg c. Chỉ cần ăn 2 muỗng canh vun (20 g) hột Lanh, cung cấp 95 Calori và 3,51 g acid béo omega-3 đủ tốt cho sức khỏe tim mạch hàng ngày.

Lợi ích cho sức khỏe

Hột Lanh giàu alpha linoleic acid, viết tắt là ALA, một chất béo omega-3, tiền chất của omega-3 trong dầu cá gọi là eicosapentaenoic acid (EPA). Muốn chuyển từ ALA sang EPA cần enzym chuyển hóa delta-6-destaurase, mà ở một số cá nhân không hiện hữu hay không hoạt động bằng người khác. Ngoài ra, chức năng của enzym này bị ức chế ở người bệnh tiểu đường thường hay ăn chất béo bão hòa hay uống rượu.

Hột Lanh giàu alpha linoleic acid

Hột Lanh giàu alpha linoleic acid

Vì những lý do này, phải dùng liều cao dầu Lanh hay hột Lanh mới có cùng lợi ích như khi dùng omega-3 ở dầu cá. Một nghiên cứu đăng trong Journal of Nu-trition tìm thấy viên nang dầu hột Lanh cung cấp 3g ALA mỗi ngày trong 12 tuần tương đương với 3 muỗng canh (45 ml) dầu Lanh sẽ tăng mức EPA 60%. Tuy nhiên, lượng dầu này sẽ cung cấp đến 1/4 số Calori cần thiết cho một ngày, nên cần giảm các món giàu năng lượng khác.

Lợi ích chống viêm

Chất béo omega-3 được cơ thể dùng để tạo ra 2 nhóm prostaglandin 1 và 3, là những phân tử giống hormon chống viêm, trái với nhóm prostaglan-din 2 là những phân tử gây viêm tạo ra bởi những chất béo khác, nhất là acid béo omega-6, có nhiều trong mỡ động vật, margarin, và nhiều loại dầu thực vật như dầu bắp, dầu rum (saf-flower), dầu hướng dương, dầu cọ và dầu phộng. Chất béo omega-3 có thể giúp giảm viêm là yếu tố chính trong những bệnh như hen suyễn, thoái hóa khớp, viêm khớp do thấp, nhức nửa đầu (migraine) và loãng xương.

Hạt Lanh giàu omega-3 bảo vệ xương

Chất dinh dưỡngTrọng lượngMật độ dinh dưỡngMDDD %Đánh giá thực phẩm lành mạnh
Omega-33.51 g26.5140.4tuyệt hảo
Mangan0.64 mg6.0 32rất tốt
Chất xơ 5.41 g4.1 21.6rất tốt
Magnesium70.14 mg 3.3 17.5tốt
Folat 53.86mcg2.513.5 tốt
Đồng0.20 mg   1.910.0tốt
Phosphor94.49 mg1.89.6tốt
Vitamin B6 0.18 mg1.79.0tốt

ALA trong hột Lanh và hột óc chó (walnut), giúp xương khỏe mạnh bằng cách giúp ngăn ngừa tế bào xương thay đổi thái quá. Khi dùng thức ăn giàu omega-3, sẽ làm giảm tỷ số omega-6/ omega-3 trong chế độ ăn uống.

ALA trong hột Lanh và hột óc chó

ALA trong hột Lanh và hột óc chó

Bảo vệ chống bệnh tim, ung thu và tiểu đường

Các nghiên cứu khoa học cho thấy chất béo omega-3 dùng để sản xuất những chất giảm thanh lập huyết khối, nên giảm nguy cơ bệnh nhồi máu cơ tim và đột quy ở bệnh nhân xơ vữa động mạch hay bệnh tim cùng với tiểu đường. Chất béo omega-3 cũng cần thiết để sinh ra màng tế bào mềm dẻo.

Màng tế bào là người giữ cổng, cho phép chỉ những chất dinh duỡng cần thiết và giúp loại thải các chất bã. Màng tế bào cần thiết cho người bệnh tiểu đường vì màng tế bào mềm dẻo tốt hơn để đáp ứng với in-sulin và hấp thu glucose hơn là màng cứng do chất béo bão hòa hay chất béo trans hydro hóa. Trong ruột già, omega-3 giúp bảo vệ tế bào ruột khỏi bị ung thư do các độc tố và các gốc tự do gây ra, giảm nguy cơ ung thư ruột già.

Hột Lanh cũng hạ cholesterol giống statin

Trong một nghiên cứu gồm 40 người cao cholesterol (trên 240 mg/dl), mỗi ngày ăn 20 g hột Lanh xay được so sánh vói nguời dùng statin. Sau 60 ngay, người ta thấy giảm đáng kể cholesterol toàn phần, LDL hay cholesterol xấu, triglycerid và tỷ số cholesterol toàn phần/HDL ở cả hai nhóm.

Chỉ số thân khối BMI, cholesterol toàn phần, HDL, LDL, triglycerid và tỷ số cholesterol toàn phần/HDL được đo khi bắt đầu và sau 60 ngày. Những người ăn hột Lanh, cholesterol toàn phần giảm 17,2%, LDL giảm 3,9%, triglycerid giảm 36,3%, tỷ số cholesterol toàn phần/HDL giảm 33,5% so với mức căn bản.

Dầu hột Lanh giảm huyết áp ở đàn ông cao cholesterol

Các nhà nghiên cứu Hy Lạp tìm thấy tác dụng trên huyết áp tâm thu và tâm trương trong một nghiên cứu 3 tháng ở 59 người đàn ông trung niên dùng hoặc dầu Lanh hay dầu Rum trong món ăn thường ngày. Dầu Lanh giàu ALA, mà cơ thể chuyển hóa thành acid béo bổ ích omega-3 chuỗi dài – DHA và EPA, trong khi dầu Rum (Safflower) là nguồn cung cấp omega-6-linoleic acid (LA).

Người dùng dầu Lanh giàu omega-3

Người dùng dầu Lanh giàu omega-3

Đàn ông dùng dầu Lanh cung cấp 8g ALA mỗi ngày hay dầu Rum cung cấp 11 g LA mỗi ngày, ở điều kiện 12 tuần nghiên cứu, huyết áp tâm thu và tâm trương giảm đáng kể ở người dùng dầu Lanh giàu omega-3. Một giải thích khả dĩ cho kết quả này là tính chống viêm của chất béo omega-3. Cả hai omega-6 và omega-3 đều là acid béo thiết yếu cho cơ thể (cơ thể không tự tổng hợp được): chúng ta cần cả hai loại chất béo này để giữ sức khỏe tốt và phải lấy từ thức ăn.

Tuy nhiên, chất béo omega-6 có khuynh hướng gây viêm quá đáng khi không cân bằng với đủ lượng chất béo omega-3 trong thức ăn. Phần lớn những nhà dinh dưỡng tin rằng tỷ số giúp cho sức khỏe omega-6/ omega-3 không quá 4/1, và nhiều người tin rằng tỷ số tối hảo là 2/1. Tuy nhiên, thức ăn của người Mỹ cung cấp omega-6 gấp 10 lần omega-3!

Cung cấp chất xơ có lợi

Hột và bột hột Lanh là nguồn cung cấp chất xơ có thể làm giảm cholesterol ở người bệnh xơ vữa động mạch và bệnh tim, tiểu đường, giảm tế bào ruột non phơi nhiễm với hóa chất gây ung thư, giúp giảm táo bón và ổn định mức đường trong máu ở người bệnh tiểu đường. Hột Lanh cũng là nguồn cung cấp magnesium, giúp giảm mức trầm trọng bệnh suyễn bằng cách giúp cho nở khí đạo và thư giãn, hạ huyết áp và giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quy ở người xơ vữa động mạch và bệnh tim, tiểu đường, ngăn ngừa co thắt mạch máu đưa đến cơn nhức nửa đầu, và thường khuyến khích thư giãn và tái tạo giấc ngủ bình thường.

Một nghiên cứu đăng trong Archives of In-ternal Medicine xác nhận ăn thức ăn giàu chất xơ như hột Lanh, giúp ngừa bệnh tim. Hầu hết 10.000 người lớn Mỹ tham dự vào nghiên cứu này và được theo dõi trong 19 năm. Những người ăn nhiều chất xơ, 21 g mỗi ngày, giảm bệnh động mạch vành 12% và bệnh tim mạch 11% so với những người ăn ít hơn 5 g chất xơ mỗi ngày. Những người ăn nhiều chất xơ hòa tan trong nước có kết quả tốt hơn, giảm 15% nguy cơ bệnh động mạch vành và 10% nguy cơ bệnh tim mạch.

Hột và bột hột Lanh là nguồn cung cấp chất xơ

Hột và bột hột Lanh là nguồn cung cấp chất xơ

Hột Lanh ngăn tiến triển ung thư tuyến tiền liệt ở đàn ông

Một nghiên cứu được tài trợ bởi Viện ung thư quốc gia và Viện y tế quốc gia Hoa Kỳ, hột Lanh được cung cấp mỗi ngày là 30 g (khoảng 3 muỗng canh vun), và hột Lanh được xay và trộn với thức ăn và uống. Kết quả báo cáo trong đại hội ung thư lâm sàng Hoa Kỳ lần thứ 43 đầu tháng 6/2007. Hột Lanh là nguồn giàu chất lignan có nhiều hoạt tính có thể hữu ích trong ung thư. Lignan ảnh hưởng chuyển hóa androgen, chống phân bào (mitosis) và chống oxy hóa.

Bảo vệ đặc biệt cho phụ nữ

Hột Lanh được nghiên cứu về lợi ích bảo vệ sức khỏe cho phụ nữ. Hột Lanh đặc biệt giàu chất lignan, hợp chất đặc biệt cũng được tìm thấy trong các hột khác và rau quả được vi khuẩn ruột chuyển thành hai chất giống hormon gọi là enterolacton và enterodion. Hai chất này chứng tỏ một số tác dụng bảo vệ chống ung thư vú và được tin là một lý do người ăn chay ít nguy cơ bị ung thư vú hơn. Mỗi ngày ăn khoảng 30 g hột Lanh xay sẽ tác động lên estrogen phụ nữ sau tuổi mãn kinh, giúp chống ung thư vú nhưng không can thiệp vào vai trò của estrogen chống loãng xương.

Tóm lại, hột Lanh là một nguồn thức ăn tốt cho sức khỏe. Chương trình khuyến nông nên giúp phục hồi nghề trồng Lanh tại các tỉnh miền Bắc nước ta để lấy hột làm nguồn thức ăn và dược liệu tốt bảo vệ sức khỏe nhân dân. Bài viết đã giúp chúng ta hiểu thêm về những công dụng tuyệt vời của hạt lanh trong đời sống cũng như trong việc chăm sóc sức khỏe. Hy vọng các bạn có thể sử dụng tốt hết công dụng của hột lanh.

240 views

Bạn thấy bài viết hữu ích không

Click vào ngôi sao để đánh giá

Đánh giá / 5. Số đánh giá