Nghệ thuật “phạt” con sao cho đúng để trẻ tâm phục khẩu phục

Đánh con hay mắng con không mang lại hiệu quả mà thậm chí còn phản tác dụng.

Tiến sĩ Daniel Siegel, tác giả một cuốn sách rất nổi tiếng về nuôi dạy trẻ từng nói: “kỷ luật trẻ là để giảng dạy, không phải trừng phạt“. Tất cả các ông bố bà mẹ khi kỷ luật con, đều với mong muốn bé hiểu ra lỗi sai, từ đó không tái phạm. Nhưng làm thế nào thì hiệu quả?

Đánh con hay mắng con không phải là cách kỷ luật trẻ đúng đắn? Đó chỉ là cách giúp cha mẹ giải phóng cảm xúc của bản thân nhưng lại khiến trẻ phải chịu đau đớn, cảm thấy bị sỉ nhục, coi thường, xấu hổ.

Xin mách cha mẹ những cách phạt con khoa học, không cần quát mắng vẫn khiến trẻ nghe lời răm rắp, không dám “tái phạm” khi trẻ phạm những lỗi thường gặp như:

  • Ném đồ lung tung
  • Biếng ăn
  • Mải chơi không hoàn thành công việc

Khi trẻ ném đồ chơi lung tung, làm hỏng đồ chơi

Nếu con làm điều gì đó sai, mẹ nên để bé tự trải nghiệm hậu quả của hành vi đó. Không cần phải thuyết giáo quá nhiều. Ví dụ như nếu bé ném đồ chơi lung tung và bạn yêu cầu con nhặt lên nhưng bé không chịu, cách kỷ luật tốt nhất đó là bé sẽ không được chơi hay thậm chí chạm vào món đồ đó trong một khoảng thời gian nhất định, 1 tuần hoặc 1 tháng tùy mức đó. Trẻ sẽ tự hiểu được việc phải biết trân quý đồ dùng trong nhà.

Phạt khi trẻ ném đồ chơi lung tung
Phạt khi trẻ ném đồ chơi lung tung

Tương tự, nếu con đã cố tình làm hỏng đồ chơi, đương nhiên, con sẽ không còn có được món đồ chơi đó một lần nữa.

Khi trẻ biếng ăn, không chịu ăn

Trẻ cần biết ăn và được ăn là một đặc ân, một niềm vui chứ không phải một sự đổi chác, đe dọa hay thậm chí nịnh nọt van xin từ mẹ. Với trẻ kén ăn, ăn chọn lọc, mẹ có thể nói với con đơn giản “Con không cần phải ăn hết tất cả các món ăn có trên bàn, tuy nhiên món nào con cũng phải thứ, và nếm ít nhất một miếng”.

Cách phạt khi trẻ biếng ăn
Cách phạt khi trẻ biếng ăn

Với trẻ dứt khoát không ăn bất cứ thứ gì, mẹ có thể chiều theo ý trẻ, để con được có cơ hội trải nghiệm cảm giác đói 1 thậm chí 2,3 bữa. Bé sẽ tự nhận ra bài học.

Khi trẻ không hoàn thành công việc mẹ giao vì mải xem tivi/ chơi đùa

Trong trường hợp trẻ không hoàn thành “trách nhiệm”, mẹ có thể tước đi của con một “quyền” nào đó. Ví dụ trẻ không làm bài tập về nhà đúng giờ, mẹ có thể không cho bé xem tivi vào các buổi tối. Như vậy, bé sẽ hiểu ra rằng khi con không hoàn thành trách nhiệm của mình, thì con cũng không được phép làm những điều mình thích.

Phạt khi trẻ không hoàn thành công việc
Phạt khi trẻ không hoàn thành công việc

Khi trẻ chạy nhảy linh tinh, cố tình nghịch phá

Trước hết cần nhắc cha mẹ, đừng cố kiềm chế rồi sau đó đột ngột quát con khiến bé hoảng sợ. Chúng ta nhìn thấy con chạy nhảy và cảm thấy rất bực mình, tuy nhiên cố gắng phớt lời. Tiếp theo sau đó, bạn lại thấy bé đang lục tung hộp trang điểm của mẹ, và sau đó hét to “Con làm gì thế, thôi ngay”. Trẻ sẽ không thể hiểu nổi vì sao phút trước mẹ còn rất nhẹ nhàng thoải mái, phút sau đã quát ầm ĩ.

Thay vào đó, mẹ nên nhẹ nhàng ra quy tắc với con ngay từ ban đầu “Nếu con chạy nhảy, quậy phá, mẹ sẽ bắt con đứng úp mặt góc tường từ 5 đến 15 phút”. Với cách làm này, trẻ sẽ có thời gian bình tĩnh lại, đồng thời cũng ý thức được là đang bị phạt nên sẽ không dám chạy nhảy nữa.

Khi trẻ đánh nhau, cãi nhau với bạn bè, có thái độ không đúng mực với người lớn

Đừng ép buộc con phải xin lỗi hay mắng phạt con ngay lúc đó. Trẻ mới cãi nhau hay có thái độ không đúng mực thường tâm lý vẫn đang rất nóng giận, bức xúc. Nếu mẹ phạt con sẽ càng chỉ khiến bé thêm ức chế, nảy sinh tâm lý chống đối.

Thay vào đó, hãy để trẻ một mình, yêu cầu con ngồi trong một căn phòng trống trong khoảng 15-30 phút tùy độ tuổi. Khi đã nguôi cơn giận dữ, bé sẽ bình tĩnh lại, từ đó suy nghĩ thấu đáo hơn về hành động của mình, nhận ra sai lầm.

Phạt con đứng suy nghĩ
Phạt con đứng suy nghĩ

Sau khoảng thời gian ấy, mẹ có ngồi nói chuyện và phân tích đúng sai cho con cũng sẽ “ngấm” hơn rất nhiều.

Nếu con không cố tình, con không đáng bị phạt

Không nên phạt con khi không có lỗi
Không nên phạt con khi không có lỗi

Thông thường, bọn trẻ không cố tình làm hại đến ai, chúng chỉ muốn khám phá. Vì thế, khi con bạn chỉ đơn giản là đang học hỏi, con nên được khuyến khích ngay cả nếu hành động của con dẫn đến kết quả không hay cho lắm. Trong những trường hợp này, hãy thông cảm và chỉ cho con cách sửa chữa những tình huống sai lầm chúng gây ra. Nếu bạn phạt trẻ chỉ vì tai nạn chúng chẳng may mắc phải, bạn đang có nguy cơ nuôi dạy một đứa trẻ thiếu quyết đoán. Chúng sẽ làm việc tốt dưới mệnh lệnh vì chúng được nuôi dạy làm việc dưới sự hiện diện của một người có uy quyền. Tuy nhiên, kết quả sẽ là, khi lớn lên, con bạn sẽ không thể có các quyết định riêng và trở thành người thiếu trách nhiệm.

Trừng phạt không nên theo cảm tính

Bố mẹ thường tức giận khi thấy con không nghe lời dẫn tới các hành động thiếu kiểm soát cho dù họ rất yêu con. Điều này là do sự kỳ vọng to lớn của bố mẹ vào con cái. Và khi kỳ vọng không diễn ra theo đúng những gì người lớn muốn, họ trở nên bất công trong cách cư xử với con cái. Bố mẹ cần nhớ rằng, trừng phạt không phải là cảm xúc mà là logic và công bằng. Nó cần phải đúng với lỗi, trong vai trò của một thẩm phán công bằng thay vì một quyết định phạt khi đang tức giận.

Phạt con không nên theo cảm tính
Phạt con không nên theo cảm tính

Không bao giờ phạt con nơi công cộng

Trừng phạt con nơi công cộng sẽ khiến đứa trẻ xấu hổ và tức giận. Các nhà tâm lý học nói rằng bố mẹ không nên nói câu “Những người khác sẽ nói gì?”. Bố mẹ cũng không nên khen ngợi con ở nơi công cộng dễ gây ra tính tự phụ cho con. Một đứa bé bị phạt trước mặt nhiều người sẽ cảm thấy nhục nhã và luôn cho rằng điều này sẽ lặp lại các lần tiếp theo. Do đó, khi trưởng thành, chúng có thể trở thành người luôn luôn phụ thuộc vào ý kiến của người khác mà không thể đưa ra các quyết định của bản thân.

Nếu bố mẹ dọa phạt, bố mẹ phải thực hiện

Nếu người lớn nói phạt thì họ nên làm. Một lời đe dọa không thực hiện sẽ khiến trẻ nhanh chóng nhận ra rằng bố mẹ chỉ nói chứ không làm và chúng bắt đầu không tin vào bố mẹ nữa. Và như vậy, hệ thống về giá trị bắt đầu bị đổ vỡ. Bọn trẻ không thể hiểu sự khác biệt giữa tốt và xấu vì chúng không có một hệ thống theo quy định.

Phạt con sao cho đúng cách
Phạt con sao cho đúng cách

Tuy nhiên, bố mẹ vẫn có thể bỏ qua việc phạt nếu lời đe dọa có hiệu lực. Trong trường hợp này, bố mẹ cần giải thích cho con biết rằng đó chỉ là một ngoại lệ mà thôi.

Khi không biết ai phạm tội, phạt tất cả

Nếu bố mẹ không biết được ai trong số các con là người có lỗi, đừng chỉ phạt một đứa nghi ngờ nhất mà nên phạt tất cả nếu không đứa trẻ bị phạt sẽ trở thành vật tế thần trong tương lai trong khi những đứa khác sẽ cảm thấy chúng được miễn dịch hoàn toàn trước hình phạt của bố mẹ. Cả hai việc đều không có tác động tích cực trong quá trình nuôi dạy trẻ.

Không nên phạt vì một lỗi trong quá khứ

Nguyên tắc quan trọng nhất trong phạt trẻ là phạt, tha thứ, và quên. Một đứa trẻ bị phạt vì những lỗi lầm trong quá khứ sẽ không thể trưởng thành thành người mạnh mẽ vì chúng sợ làm những điều mới. Chúng có khuynh hướng lặp lại những điều đã biết và khó có thể học được từ những sai lầm của mình. Vì thế, thay vì phân tích những việc làm sai, chúng sẽ đổ lỗi cho bản thân.

Không nên phạt lỗi trong quá khứ
Không nên phạt lỗi trong quá khứ

Hình phạt nên thích hợp với độ tuổi và sở thích

Hình phạt nên rõ ràng và cân bằng. Đừng áp dụng một kiểu hình phạt đối với việc học kém và việc làm vỡ cửa kính. Lỗi nhỏ có hình phạt nhỏ trong khi các lỗi nặng hơn sẽ cần đến một hình phạt nghiêm khắc hơn. Một đứa trẻ nhận được một hình phạt giống nhau cho các sai lầm khác nhau sẽ không thể xây dựng một hệ thống các giá trị đạo đức tốt vì chúng không thể hiểu được sự khác biệt giữa các vấn đề quan trọng. Tuổi và sở thích của trẻ cũng nên đưa vào để xem xét một hình phạt thích hợp. Ví dụ, nếu con bạn thích mạng xã hội, bạn có thể hạn chế thời gian vào mạng của trẻ.

Chỉ phạt con những hình thức có thể thực hiện được

Cha mẹ không bao giờ nên phạt con những việc quá sức của trẻ. (Ví dụ: Vì trẻ trốn học, bắt trẻ không được xem bộ phim hoạt hình dài tập trên tivi trong một tháng liền.) Hay bắt trẻ bị điểm kém, khi đi học về là phải lau nhà trong suốt tuần.

Phạt con bằng cách có thể thực hiện
Phạt con bằng cách có thể thực hiện

Quy định hình phạt dài như vậy là sai lầm. Hậu quả là trẻ sẽ thích nghi dần và bắt đầu học cách sống với hình phạt, rồi xoay sở, tìm đủ mánh khóe, dối trá để làm qua loa. Sẽ hiệu quả hơn, nếu hình phạt có thời gian ngắn và trẻ thực hiện nghiêm túc.

Không quát mắng ầm ĩ khi phạt con

Khi trẻ phá phách và tỏ ra hỗn hào với mọi người xung quanh, hay cố tình làm những việc mà bố mẹ không cho phép… nhiều bậc cha mẹ đã quát mắng, nhục mạ con (Ví dụ: “Sao mày ngu đần thế?…), thậm chí “thượng cẳng chân, hạ cẳng tay”. Đây là dấu hiệu cha mẹ bất lực trước trẻ. Lúc này điều cha mẹ cần làm là phải xác định tại sao con hành động như vậy.

Có thể vì lý do nào đó khiến trẻ cảm thấy bị hắt hủi và làm như thế chỉ để thu hút sự quan tâm của bố mẹ? Sau đó, hãy nói chuyện với trẻ một cách nghiêm túc, hỏi trẻ xem vì sao nó phá quấy? Nên nhớ rằng, sự nóng giận của cha mẹ sẽ không mang lại kết quả giáo dục con như mong muốn, mà còn khơi dậy trong trẻ tình cảm chán ghét mẹ.

Cha mẹ phải là “tấm gương” và có “uy” với con

Nếu đã phạt con vì chúng không nghe lời nhưng chúng vẫn thường xuyên mắc lỗi thì cần phải phạt. Nhưng bố mẹ cũng phải ngăn nắp, nếu không trẻ bị phạt sẽ ấm ức và không phục cha mẹ, dẫn tới có thái độ chống đối nếu lần sau cha mẹ nói lại vấn đề đó. Mặt khác, người lớn cần duy trì nếp sinh hoạt hàng ngày đúng theo những nguyên tắc mà bản thân đòi hỏi trẻ phải tuân thủ. Nên nhớ, tất cả trẻ em đều là “nhà quan sát” đặc biệt tinh tường.

Cha mẹ phải là tấm gương cho con
Cha mẹ phải là tấm gương cho con

Không nên hạ uy tín của người thứ hai cũng như bản thân

Trong gia đình, trẻ cần phải biết nghe cả lời bố và mẹ. Người mẹ không nên nói với con: “Đừng nghe bố, bởi bố không biết việc ấy bằng mẹ”, hoặc “Hãy chờ bố về, mẹ sẽ cho biết tay!” Bằng cách đó, bạn đã vô tình hạ thấp bản thân.

Không nên hạ uy tín người kia
Không nên hạ uy tín người kia
211 views