Tâm lý học về Facebook: mọi người làm gì trên Facebook

  • bởi
  • 84 views
Share

Theo Trang tin của Facebook, đến ngày 31 tháng 12 năm 2013, Facebook đã có 1,23 tỉ người dùng hoạt động (active user) hằng tháng. Đó là 1 con số ấn tượng xét đến việc Facebook chỉ mới được thành lập từ hồi năm 2004.

Ai đó không khỏi băn khoăn rằng điều gì khiến Facebook trở thành 1 trang mạng xã hội phổ biến và thành công đến vậy. Thậm chí còn tới mức người ta mắc chứng nghiện Facebook, 1 tình trạng không chính thức được biết đến với tên gọi Rối loạn chức năng do nghiện Facebook (Facebook Addiction Disorders – FAD)

Nếu Facebook có sức cám dỗ đến vậy, ắt phải có cái gì trong các hoạt động trên “phây” (cách nói của dân chơi Facebook ở Việt Nam) mà người dùng có thể tìm vui. Vậy thực ra người ta đăng những gì trên Facebook? Có lẽ nhìn vào những hoạt động phổ biến nhất mà người dùng tham gia trên Facebook, chúng ta có thể chỉ ra được sức hấp dẫn về tâm lý học và xã hội học của mạng xã hội này:

Cập nhật trạng thái

cập nhật trạng thái

cập nhật trạng thái

Nếu bạn là 1 người dùng Facebook (như đa số người sử dụng Internet), bạn sẽ biết là có đủ chủng loại cập nhật trạng thái trên mục cập nhật tin tức (newsfeed) của bạn. Nó rải khắp từ kiểu người dùng kể cho bạn nghe họ hiện đang làm gì, đến những triết lý vẩn vơ ngẫu hứng. Rồi có cả những người tỏ ra bí hiểm với những câu cập nhật và bắt mọi người phải đoán già đoán non xem ý họ là chi, hoặc những người mà dòng cập nhật chỉ đơn giản là thở than oán thán về cuộc đời. Cập nhật trạng thái có thể là bất cứ thứ gì trên đời!

Hỏi xem tại sao ai đó lại nghĩ là mọi người quan tâm đến dòng cập nhật của họ thì chẳng khác nào hỏi tại sao con người ta muốn trò chuyện và giao tiếp với người khác. Chúng ta, suy cho cùng, là những thực thể xã hội, những kẻ luôn muốn kết nối với toàn bộ phần còn lại của thế giới.

Cảm giác thỏa mãn nảy sinh khi những dòng trạng thái của ta được tiếp nhận, hay thậm chí là được “tán thành”. Tự sâu thẳm, người dùng Facebook biết rằng mỗi lần ta cập nhật trạng thái, nhiều “bạn bè” của chúng ta sẽ nhìn thấy nó và nhiều khả năng sẽ phản hồi. Chính nhận thức này khiến chúng ta lên “phây” hét toáng (thực ra, các dòng cập nhật trạng thái vốn được biết đến như là những câu “hét toáng” (shout-out) trên Facebook) về tình trạng của chúng ta. Về sau, nó dần dần trở thành 1 quy trình có điều kiện để cho người dùng cảm thấy được tưởng thưởng bằng sự thừa nhận và tán thành mỗi khi dòng trạng thái của họ nhận được phản hồi từ các “bạn bè”.

Bình luận và thích

bình luận và thích

bình luận và thích

Theo Viện Pew Internet, 1 nghiên cứu về các trang mạng xã hội phát hiện rằng việc bình luận (comment) và “thích” (like) bài đăng của người khác chiếm đa số hoạt động của người dùng khi lên “phây” trong 1 ngày. Tại sao lại thế? 1 lý do khả dĩ có thể là bởi ta coi trọng cảm giác hài lòng phát sinh từ chỗ được người khác thừa nhận hoặc tán thành thông qua nhấn nút “thích” hoặc bình luận các bài đăng của ta, ta cũng làm như vậy với người khác như 1 dấu hiệu thiện chí. Đúng như câu tục ngữ “có qua có lại mới toại lòng nhau” khái niệm đền đáp thực sự là đang phát huy tác dụng ở đây. Nó trở thành 1 mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau, trong đó cả 2 bên sẽ luôn tìm thấy cảm giác thỏa mãn tương tự từ việc “thích” và bình luận trên bài đăng của nhau.

Ngoài sự “có qua có lại mới toại lòng nhau” ra, hẳn bạn phải băn khoăn rằng chẳng phải có những lúc ta thực lòng thích bài đăng của ai đó vì nó ý nghĩa, hóm hỉnh, vân vân, còn gì? Qủa thực, hầu hết thời gian người ta phản hồi với những bài đăng họ thích và không hề thích là bởi vì muốn người kia đáp trả lại mình. Điều nhấn mạnh ở đây là đôi khi không dễ xác định được ý đồ thực sự của ta, vì tất cả những điều này có thể xảy ra ở cấp độ tiềm thức.

Tại sao ta lại không thể chỉ việc đọc những bài đăng hóm hỉnh của người khác, mỉm cười, và thế là xong? Tại sao lại phải “thích” hay bình luận? Chẳng hề có câu trả lời nào thỏa đáng cả.

Đánh dấu địa điểm (check-in)

đánh dấu địa điểm check in

đánh dấu địa điểm check in

Cùng với sự gia tăng chóng mặt của điện thoại thông minh những năm gần đây, người dùng đang chuyển sang ứng dụng Facebook trên điện thoại để chơi “phây”. 1 hoạt động trở thành nhãn hiệu cầu chứng cho ứng dụng Facebook trên điện thoại di động chính là đánh dấu địa điểm (check-in), do điện thoại thông minh có hệ thống định vị toàn cầu (GPS) và vì vậy nhằm để sử dụng tức-thời-mọi-nơi (on-the-go)

Check-in mang theo 1 nguy cơ đáng kể là (trong những trường hợp nghiêm trọng), trở thành nạn nhân của rình rập bám đuổi ở ngoài đời. Điều lý thú ở đây là mặc dù người dùng Facebook đều ý thức được rằng sự riêng tư của mình bị đe dọa, họ vẫn cứ tình nguyện hy sinh nó chỉ để chia sẻ với người khác địa điểm hiện thời của mình. Điều này làm nảy sinh câu hỏi: Ta được thỏa mãn kiểu gì khi cho người khác biết hiện giờ ta ở đâu và ta đã đi đâu?

Cũng giống như với mọi thứ cập nhật và bài đăng khác trên Facebook, nơi chốn mà người dùng “check-in” thể hiện cho mọi người thấy anh ta/cô ta là típ người nào. Thế nhưng, “check-in” lại ở 1 cấp độ khác hẳn so với cập nhật trạng thái, bình luận hay “thích”. “Check-in” là 1 hành động mà bạn phải đích thân hiện diện ở đó (là thế, nếu bạn nói thật), thế nên đó thực ra là cảm giác thành công, khi bạn ở đúng cái chỗ mà bạn nói rằng bạn đang-ở-đó. Suy cho cùng, hành động bao giờ chẳng hùng hồn hơn lời nói.

Có cả những lý do chính đáng khác nữa để người dùng mong muốn “check-in” ở mọi nơi chốn họ đặt chân đến. Có những người thích lưu lại những nơi họ đã tới và nhìn lại những chuyến đi họ đã trải qua, như thể đánh dấu những thành tựu và tìm kiếm cảm giác hài lòng từ đó. Người khác lại tận dụng khả năng xác định vị trí “bạn bè” ở quanh khu lân cận và để người khác cũng xác định vị trí của mình.

Đăng ảnh lên Facebook

Người ta bảo rằng 1 tấm ảnh giá trị hơn cả ngàn lời nói. Qủa thực, không có gì thể hiện bản thân bạn nhiều cho bằng những tấm ảnh bạn dùng làm ảnh đại diện (profile picture) và ảnh bìa (cover) cùng những tấm ảnh bạn đăng lên tường nhà (wall) lúc này lúc kia.

Thực ra, nếu ta so sánh “check-in” với đăng ảnh, thì đăng ảnh thậm chí còn là bằng chứng đáng kể hơn cho thấy bạn làm gì (trừ phi bạn chỉnh sửa cắt ghép ảnh). Từ ngữ cũng chỉ là từ ngữ trong các cập nhật trạng thái của bạn, “check-in” cũng có thể là giả mạo, nhưng còn ảnh thì sao? Xin thưa, khả năng giả mạo là thấp nhất. Khi ta chia sẻ hình ảnh của mình với những người dùng Facebook khác, ta đang cho họ thấy ta là kiểu người nào bằng 1 cách đáng tin nhất.

Xét từ khía cạnh tâm lý học, tiết lộ hình ảnh về bản thân trong các hoạt động chính là 1 dạng kiểm soát ấn tượng, trong đó ta cố gắng gây ảnh hưởng tới cách người khác nhìn nhận ta. Về cơ bản, ta khắc họa bản thân mình theo cách thức mà ta muốn người khác nhìn thấy về ta, và trong đa số trường hợp, là dẫn dụ người khác thích ta.

Có thể ta muốn người khác thấy ta là sành điệu, hài hước, vân vân, nên ta đăng tải bản thân ở dạng hình ảnh mang 1 tuyên ngôn thời trang nào đó hoặc trưng ra những gì ta làm vân vân và vân vân. Nếu bạn muốn làm cho mọi thứ “sắc nét như thật” trong mắt “bạn bè” trên Facebook, thì đăng ảnh có lẽ là cách hay nhất.

84 views

Bạn thấy bài viết hữu ích không ?

Click vào ngôi sao để đánh giá

Đánh giá / 5. Số đánh giá:


Share